I lëni….
Kishte ca kohë që, miqve që vinin në fshatin tonë për dasma e ziafete,
në kthim për në vendin e tyre, në kufirin midis fshatit tonë dhe fshatit K. seç
i besdisnin ca të lehura qënsh. Vërtet që qën nuk dukeshin gjëkundi dhe ndonjë
dëm nuk pësonin miqtë, por ama vetë ndjesia se po të ndjekin qëntë në ikje, ishte besdisëse dhe
e prishte lezetin e të mirëpriturit dhe nderimet që u kishte bërë fshati. Por edhe vetë fshatarëve nuk u vinte
mirë që në kasaba ta quanin fshatin e tyre….fshati që të prêt me këngë e të përcjell
me qën.
Tani, me kanun, përgjegjësia nuk
ishte e fshatit, se këto lehje bëheshin
jashtë kufive të tokave të tij . Por ama, duhet të themi, se as në kufirin e
fshatit K. nuk bëhej kjo zallamahi qënsh. Ky vend qe një gërxh në shpat kodre,
që normalisht duhej të ndante kufirin midis dy fshatrave, por me që rruga
kalonte pak më tejë, më në afërsi të fshatit K., fshatarët e mi e panë të
arsyeshme që ta vetëcaktonin kufirin e tokave të fshatit K. aty ku kalonte rruga.
Pra, synimi ishte që ti vinte kufirin fshatit K. dhe jo të shtonte tokat e
fshatit tonë. Llogjika qe shumë e thjeshtë, …po të që kjo copë toke pronë e
fshatit K., pse do kalonin mespërmes tokave të tyre fshatarët e fshatrave përeth.
Dhe për ta “legalizuar” këtë “pronësim”, fshatarët i lejuan një jabanxhiu të
ngrinte një kasolle aty dhe të bënte prokopi, duke i garantuar mbrojtjen dhe
paprekshmërinë nga kushdo që kishte qëllime të liga. Ama i vunë kusht që kasollja që do ngrinte, do i kishte muret me gurë
“kserole”, pa llaç dhe nuk do kishte oxhak të ngritur mbi çatinë e ndërtuar
me dërrasa dhe e mbuluar me kashtë.. Sa
për bagëti, ti shtonte e ti shumonte sa ti donte qejfi.
Fshatarët, nga që s’ja dinin
emrin, i vunë dhe një llagap. E quajtën …”I lëni”.. Të
kuptohemi, me fjalën “I lëni” fshatarët nuk nënkuptonin …”të lënurin nga mëndja”,
budallain, të çmëndurin (ruajna zot nga e liga, pthu, pthu, pthu). Atij,(pthu,
pthu, pthu) në fshatin tonë i thonë me finesë …”i curufjasuri”, dmth që i ka
rrjedhur truri si një curil uji nga ndonjë vrimë e kokës.
Kjo nuk ka as kuptimin…”I
faluri”, sepse për këtë duhej të bëhej gjyqi i vilajetit, të vërtetonte falin e
fajtorit dhe pastaj ta falte e ta linte të lirë. Në rastin e “të lënit” tonë
ska asnjë gjykim për faj e falje dënimi.
Ai thjeshtë …u la …që të banonte
në tokat që nuk qenë të tij. Ama u la jashtë fshatit, ndonëse asnjë nuk e
pengonte të vinte në fshat, të psoniste në dyqanin e fshatit, të bënte ndonjë
punë që i jipnin fshatarët. Pra, “i lëni” u la që të banonte diku, në kufijtë e
fshatit, duke u lënë njëkohësisht edhe jashtë fshatit. Ky është kuptimi i
llagapit “i lëni”, shpikur sigurisht nga
Simua, në mes të lojës së dominosë. .
Pikërisht në afërsi të këtij
vendi një palo qën u lehte miqve të fshatit, kur ata ktheheshin për në shtëpitë
e tyre. Fshatarët e mi, llogjikisht nisën të akuzonin banorët e fshatit K. për
një “hakmarje” qënçe për shkak të
kufirit të shtyrë, por skishin fakte që tua ndreqnin qejfin, deri në ditën
e djeshme….
Ditën e djeshme, aty nga
paradreka, se nga zbriti në fshatin tonë një grua frënge, e veshur allosojë, e
krehur lere lere, hipur mbi një mushkë, që ja patën zilinë gjithë djemtë e
fshatit… Atë ditë doli dhe ajo kënga që thotë…Mushkë moj ta kam zilinë/ për atë
që mba në shpinë/ s’dua që ti mar florinë /por ti puth e ti nduk gjinë…
Kjo frëngia, domosdo që qe edhe e
pasur, se ndryshe si do ti paguante ata tri-katër trima të armatosur që e shoqëronin
dhe që thoshnin se kishin edhe një kartë nga mbreti për të ardhurë në fshat. Fshatarët
nuk e vranë shumë mëndjen për mbretin dhe kartën e tij se ua mori mëndjen një kuti e vogël, me një si rrotullame në
mes, që e mbante në dorë frëngia dhe që u thoshte fshatarëve se do ti kërente në
resme, po të shikonin drejt saj.
Qëlloi që, ato momente Simua bënte
lojën e dominosë me priftin dhe ishte shumë i zemëruar se spo fitonte dot.
Kishin vënë në lojë nga tre koqe-ve dhe nga tri hudhëra secili. Domosdo që edhe
dopion e rakisë do ta paguante humbësi. Po
loja nuk ecte që nuk ecte dhe hudhrat e koqe-vezët ja bënin me sy herë priftit
e herë Simos. Në këtë moment afrohet frëngia dhe pasi u drejtoi Simos dhe
priftit atë kutinë me rrotullamen e ndritëshme, çoç shtypi me gishtin e madh
dhe nga kutia doli një tingull…shkrap, shkrap. Simua ktheu kokën për të parë
kush qe e çbënte kjo shkrap e shkrupja frënge, që i besdiste në lojë, kur ajo edhe një herë ja bëri
shkrap. Pikërisht në këtë moment Simua
ngriti kokën, dhe me qënë se i ra në sy
drita e diellit, puliti qepallat.
Këtë të pulitur të qepallave e pa
mirë “i lëni” i cili në ato momente ishte te porta e dyqanit të fshatit, nja dhjetë a dymbëdhjetë metra larg rrapit të
fshatit, ku loznin dominonë Simua e prifti. E pa mirë frëngen tek këreu në
resme Simon, dhe me qënëse inatin ja kishte Simos, për një llaf të tij që ai si
kish dhënë dot xhevap, tha me vete se i erdhi rasti në
shteg që tja mirte hakun me dyfekun e gruas. Ndajë sikur po fliste me vehte,
tha: - Pa, pa, pa.Ç’të rrotulluar të syrit që i bënka ky Simua kësaj frënges.
Çapkën djalë është, çapkën.
Vërtet që e tha si për vete, por
e tha ta dëgjonin të tërë sa qenë në
dyqan. S’do mënd që ja kish
inatin Simos, por hakun s’ja mirte dot. Dhe me qënë se si mirte hakën le ti
hidhte baltën. Gruaja e Simos e cila u ndodh në dyqan, se do blinte ja kripë ja
sheqer. Fjalët e “të lënit” i ranë si
vaji i nxehtë në vesh dhe ajo e di si nuk ulëriti nga dhimbja. Që Simua
i saj ishte një deli burrë që ja kishin sevdanë gjithë vajzat e gratë e Himarës
e përtejë, këtë e dinte me kohë e me vakt. Por që të vinte një frënge nga frëngjia,
ti bënte magji Simos dhe ai ti rrotullonte synë, dhe ku, mu te rrapi i fshatit,
ku lozte dominonë me priftin, jo jo, këtë as në atë jetë nuk e mendonte.
Ndajë e la kripën a sheqerin pa
marë në dyqan dhe me çap të shpejtë, serbes serbes ju afrua të shoqit, pas
shpine dhe i vuri lehtas dorën mbi sup. Me këtë gjest donte ti thoshte frënges
që…jam unë e zonja e këtij zoti.
Po
ku marin vesh frënget nga të folurit dhe të gjestet kuptimplote të grave të
fshatit tonë. Ajo seç tha, në gjuhën e saj dhe nisi të rrotullojë atë
rrotullamen e kutisë së vogël.
-Do të të kërejë në resme- i përktheu
fjalët e frënges një nga ata që e shoqëronin.
Simua u hodh përpjetë. Si tha ai, do e kërrejë gruan e tij...nga ajo
kutia që i thënkan “resme”. Domethënë, do e futë njëherë në atë kuti, pastaj do e kërejë e do ja japë
Simos. Është në terezi kjo frëngia. Kjo mbase ka bërë shkollë të madhe andej
nga frëngjia dhe ka lëçitur librat e dynjasë, por ama Simos nuk ja hedh dot.
Simua ka bërë shkollën e shejtanit, me priftin e fshatit dhe gjer më sot nuk ja
ka hedhur njeri. Do ja hedhë kjo frëngia pispiruqe, e lyer me salcë domatesh.
Si thotë, do e kërej në resme. Njësoj si
të thoshte…do e kërej nga pusi. Po që
ta këresh njeriun nga pusi, duhet ta hedhësh njëherë në pus. Që ta këresh nga
ajo kutia, duhet ta futësh një herë aty. Po
sikur, në kohën që frëngia e këren nga kutia, ajo, kutia pra, të prishet e ti
mbetet gruaja brenda, ç’bëhet pastaj. Njësoj si të këputet litari me të cilin
nxiret njeriu që ka rënë në pus. Pse nuk ka ndodhur kjo? Atëherë ç’të bëjë Simua? Të dalë të kërkojë
grua tjetër.Ta nisë nga e para derëziu. Jo se s’gjën dot grua, more jo. Por si
e para s’ka e s’gjën në këtë dynja. Pastaj, për tekat dhe resmet e kësaj frënges,
që ç’dreq e poftisi këtu, do humbasë gruan Simua? Jo more jo, s’bëhet kjo punë.
-Dil moj e Simos- foli prifti,
dil në resme të frëngut. E re je, e bukur je, do na nderoç fshatin edhe në frëngji.
-Ah prift shejtan- tha Simua me
vehte. Do të marësh inatin e lojës, ë? Dhe me zë të lartë shtoi:
-Do dal dhe unë bashkë me time
shoqe, moj frënge.
Frëngia duartrokiti e gëzuar me buzën vesh më vesh, duke e lënë të
habitur Simon, i cili kujtoi se ja hodhi,
kur i tha që do dilnin të dy…nga resmia. Se ajo kuti aqë e vogël, qysh mund ti
mbante dy veta, Simon bashkë me gruan. Por entusiazmi i frënges e vuri në mëdyshje
më shumë. Po sikur ajo, me ndonjë marifet ta
shkëpuste gruan nga Simua dhe ta mbante
brenda në kuti dhe pastaj ti thoshte Simos që ju …prish resmia.
Me këto mendime të trubullta në
kokë, Simua u afrua te gruaja e tij dhe…i hodhi dorën në sup, duke e shtrënguar
fortë nga vetja. Si njëherë e një kohë.
-Po
je e zonja, shkëputma gruan moj frënge
foli me vete Simua.
Gruas sa si ra pika. Që Simua e
donte, këtë e dinte, po që ta shtrëngonte kështu nga supet, në shesh të rrapit,
këtë se mendonte. Asnjë burrë i fshatit se ka bërë ndonjëherë këtë gjë, por ja
që i pëlqeu që e bëri Simua i pari. Eh, çdo molloisin gratë e fshatit me zili për
të. Eh çdo të të kënaq sonte more Simo. Po
dale , dale pak. Po sikur duke më shtrënguar
mua, Simua ti rrotullojë synë kësaj frënges? Mua do ma hedhësh more burrë? Në
ti ndafsha sytë, sytë më dalçin.
Kështu ndodhi që çifti bëri
fotografinë më të bukur, fotografi që bëri bujë në frëngji, Simua duke shtrënguar
nga supet gruan e tij (mos ti mbetej te kutia e resmes) dhe gruaja me shikim të
ngulur te Simua (mos i rrotullonte synë frënges).
Pasi ajo kutia ja bëri nja tri a katër herë shkrap
e shkrup e pas ca fjalëve …mersi…apo mer sy, pthu, pthu, pthu,mos na mer vërtet më sysh, Simua u ul të vazhdonte lojën
me priftin. Porsa u ul e kuptoi që
prifti i kishte vjedhur një koqe-vezë ndajë ju kthye me të shara prift-shejtan-hajdut, vezë-vjedhës e dorë
hajdut…
-Të betohem, për Krisht e për Shënmëri
që unë s’kam prekur vezë tënden me dorë- tha prifti dhe bëri kryq. Zoti më qëlloftë
me rrufe tani edhe këtu, në qoftë se dora ime ka prekur vezët e tua- tha prifti
me solemnitet dhe ngriti duart drejt qiellit. Ato duar të holla, që ngjanin si
shkop dhe mënga e veladonit që valëvitej e vunë në mendime Simon. S’bëri zë, por u ul
të vazhdojë lojën.
Loja spo mbaronte me fitoren e
asnjërit. Në shesh kishin mbetur dy koqevezët e Simos dhe tri të priftit, shto
dhe hudhërat dhe filxhanët bosh të rakisë.
Ishte ora e pragmbrëmjes, momenti
kur dielli shtrihej në krevatin e detit,
duke pritur hënën, kur nga larg dëgjohen nja dy tri të shtëna, që vinin
nga kufiri midis dy fshatrave, aty ku kishte shtëpinë “i lëni”. Aty, ku herë pas here qëntë u lehnin
miqve të fshatit, që riktheheshin në
vend të tyre.
Simua ngriti veshët të dëgjonte
dhe çoç ju kujtua. Kish
nja një orë që frëngia ishte nisur për udhë, bashkë me trimat që e shoqëronin.
Por Simos sdi pse i vetëtiu në kujtesë fakti se, nja një orë para frënges ishte
larguar nga sheshi i rrapit “i lëni”. Nuk do i qe kujtuar kjo, sikur të mos
kishte parë se “i lëni” po ikte vjedhurazi, duke parë me bisht të syrit nga
Simua dhe prifti.
Faktet po mblidheshin si peri në
lëmsh. Inati që kishte “i lëni” me Simon, frëngia e këreu në resme Simon dhe
gruan e tij ( në fakt as i këreu por ama as i futi dot në resme ajo frëngia), në
drekën që shtroi fshati për frëngen te rrapi, ajo rinte bashkë me gruan e tij
me të cilën qesh e bot e llafe kot, se
me siguri asnjë llaf s’morën vesh nga njera tjetra, frëngia po që qe mikeshë e fshatit dhe kur iku i daroviti të
gjithë fëmijët që qenë te sheshi, veprim ky që i nxiti gratë e fshatit ti
dhuronin plot shamira e pendolira, pra të gjitha këto qenë plot që “i lëni” ta kërente inatin ndaj Simos nëpërmjet
kësaj frënges. Dhe po të shtojmë faktin
se Simua i priste dhe i qeraste të gjithë
miqtë që vinin në fshat (tjetër gjë se rakinë e paguante prifti me lojët që
humbiste ), dhe këtyre miqve u lehte qëni kur
iknin dhe se qëni u lehte pranë shtëpisë së “të lënit”, ku as ujku
skishte qejf të kalonte, të gjitha këto u grumbulluan në mëndjen e Simos si
copa letre që i rrëmben vorbulla e erës dhe kur ranë në tokë, krijuan shëmbëllimin e “të lënit”.
-Ky na qënka ai qën bir qëni –
tha Simua me vehte. Pastaj duke ju drejtuar bashkëfshatarëve u tha:
-Lermani mua këtë punë se ja di
ilaçin.
Fshatarët hapën sytë kur panë që
Simua, në vend që të nisej nga bregu nga erdhën
të shtënat, u nis
nga krahu i kundërt, drejt shtëpisë së
Çaçe.
-Këto ndodhën ditën e djeshme, të
shtunën e parë të vjeshtës së parë. Dhe ishte dita e parë që Simua dhe prifti
nuk e mbaronin lojën. Domosdo loja duhej të vazhdonte sot, por sot Simua duhej
të sqaronte edhe se çfarë bëri për ato dyfeqet që ranë dje, në të dalë të fshatit.
Që në orët e para të mëngjezit
Simua dhe prifti reshtuan dominotë, vunë takëmet (koqe-vezët e qëruara, Simua
dy dhe prifti tri dhe hudhrat , nga tri
secili) dhe ja nisën lojës . Fshatarët nisën të mblidheshin, dhe ndërsa
shikonin lojën prisnin që Simua tu molloiste për të djeshmen.
Kur Simua u dëfteu se “qëni” që
lehte ishtë “i lëni”, nga habia as gjethet e rrapit nuk lëvizën më. Kështu
vijoi të tregonte se “i lëni”, nga që si pengonte dot miqtë e fshatarëve që të
vinin, donte ti bënte të iknin e të mos ktheheshin më, sepse ky fshat…të përcjell
me lehje qënsh. Fshatarët nisën të llafosnin me njeri tjetrin për bëmat e “të lënit
“ të ligë, por Simua e kishte mëndjen te loja.
-Po
ti çi bëre prëmë qënit, more Simo- e pyeti prifti.
-I lëshova qëntë e Çaçe. Atë të
tretin.- ju përgjigj shkurt Simua.
Dhe rufeja të kishte rrënë te
rrapi i fshatit, nuk do gjëmonte më shumë se e qeshura e fshatarëve, që shkrepi
njëherësh. Të gjithë i njhnin qëntë e Çaçe, ose më mirë të themi, huqin e keq të
tyre. Këta qën ishin allosoj qën. Spara venin me bushtra, kërkonin domosdo qën.
Por edhe kafshëve të tjera, psh pula, a
dhi, a pela nuk ua kthenin kokën. Ama
po të shihnin gjela, cjepë, kuaj u
hidheshin e u fërkoheshin nga pas që lere lere. Le më ai i treti, një qën sa një
dem, ruajna zot mos ti dilte edhe ndonjë burrë përpara, se do ja shqyente me dhëmbë
pantallonat nga prapa. Pastaj, po të
mos keshe me vete një thikë tip bajonetë,
që e mbanin me vete gjithë fshatarët ,
se çdo ti ndodhte të ziut burrë, vetëm zoti e di. Por ama vetëm si burrë
nuk do dilte më në fshat.
Prifti desh u rrëzua me shpinë
nga të qeshurit dhe do qe rrëzuar vërtet po mos ta mbanin për supesh ata që
rinin mbrapa. Në këtë moment Simua u zgjat mbi tavolinë, përuli kokën mbi vezët e priftit dhe menjëherë
futi në gojë dy koqe-ve. I përtypi a si përtypi, as unë dhe as një tjetër nuk e
pa por kur prifti u drejtua, Simua skishte gjë në gojë. U desh ca kohë që
prifti të fshinte lotët e të qeshurit me
mëngët e rrasos dhe më pas, e para gjë që vuri re ishte mungesa e koqe-vezëve të
tij.
-Mi ke vjedhur more i paudhë- i
sokëlliti Simos. Kthemi koqe-vetë menjëherë
se do të të mallëkoj.
Simua mori pozë serioze, u ngrit
në këmbë dhe duke drejtuar dorën, herë nga kisha e fshatit e herë nga deti,
ku në largësi dukej Korfuzi tha me zë të
lartë e të qartë:
-Për Krisht e për Shënmëri, për
Shënkoll që e kemi pranë dhe për Shën Spiridhonin që na vështron nga kasa në
Korfuz, betohem që unë skam prekur ndonjë koqe-ve tënden, as me dore të zhveshur
dhe as me dorë të mbuluar me mëngë a me gjë tjetër. Duart e mia janë të pastra
dhe të papërlyera me vjedhje koqe-veje. Zoti më dënoftë në të gënjej.