Saranda si gjendje shpirtërore në një poezi
Nga Timo Mërkuri
Në këtë poezi të Fatmir Terziu,
Saranda nuk është thjesht një hapësirë gjeografike, por një gjendje e
brendshme, një strehë shpirtërore ku njeriu rikthehet për të gjetur vetveten
përmes dashurisë dhe kujtesës të përjetimeve të një kohe të shkuar. Qyteti
shfaqet si një qenie e gjallë, e butë dhe e afërt, që nuk imponohet, por të
pret. Ai rri “si perlë, në një zemër të
fshehtë”, dhe kjo metaforë nuk është vetëm zbukurim: është një pohim filozofik
për bukurinë që ekziston, por që duhet ndjerë për t’u zbuluar. Në këtë kuptim,
qyteti nuk është më destinacion, por kujtesë që zgjohet sa herë njeriu kërkon
një vend ku shpirti të mos jetë i huaj.
I-Vargu hapës “Nën hije lulesh, ku deti puth bregun lehtë”
vendos menjëherë një marrëdhënie të qetë midis elementeve. Nuk ka dramë, nuk ka
përplasje. Gjithçka zhvillohet në një harmoni të heshtur. Deti nuk godet, por
“puth”. Kjo zgjedhje e fjalës e kthen natyrën në një akt dashurie. Dhe kështu,
Saranda bëhet vendi ku dashuria nuk shpallet, por ndodh natyrshëm, si një
frymëmarrje. Në këtë butësi lëvizjeje, poeti duket sikur kërkon një botë pa
zhurmë, ku bukuria nuk triumfon, por thjesht ekziston.
Poeti nuk e sheh qytetin nga
jashtë. Ai hyn në të, e përjeton. Valët “pëshpërisin fjalë që vetëm dashuria i
di”. Këtu kemi një ide të bukur: dashuria si gjuhë e fshehtë, që nuk mund të
përkthehet. Pulëbardhat i marrin këto fjalë “larg pa kufi”, sikur kjo ndjenjë
nuk i përket vetëm një vendi, por është universale. Saranda, pra, bëhet
pikënisje e një përjetimi që shkon përtej saj.
2.Në strofën e dytë, poeti e ngre
më tej këtë marrëdhënie. Qyteti nuk është më vetëm një pamje, por një
bashkëbisedues. “Fllad vere më bëhet buzëqeshja jote”. Këtu ndodh një shkrirje
e plotë: natyra dhe njeriu nuk dallohen më. Buzëqeshja bëhet fllad, dhe flladi
bëhet ndjenjë. Ndërsa “sytë m’i mbush me kaltërsi të pafundme që ndrit”, na
kujton se përballë një bukurie të tillë, njeriu nuk është më vrojtues, por i
pushtuar.
3.Në thelb, kjo poezi ndërton një
filozofi të thjeshtë, por të thellë: dashuria është mënyra se si ne i japim
kuptim hapësirës. Saranda është e bukur, por ajo bëhet e paharrueshme vetëm kur
përjetohet si dashuri. Prandaj dhe në strofën e tretë, çdo element natyror merr
një vlerë simbolike: “në çdo petale që bie, një premtim mbetet gjallë”. Rënia
nuk është humbje, por vazhdimësi. Një petale bie, por premtimi jeton. Kjo është
një mënyrë shumë njerëzore për të parë kohën: jo si shkatërrim, por si
transformim.
4.Kulmi i kësaj ndjenje vjen në
fund, ku poeti kërkon të ndalë çastin:
“Prandaj rri me mua, në këtë
vend të pikturuar bukur,
e nëse koha ikën, si vala që s’kthehet më kurrë…”
Këtu koha krahasohet me valën,
një figurë e thjeshtë, por e goditur. Ajo ikën dhe nuk kthehet, por pikërisht
kjo e bën çastin më të çmuar. Dhe në këtë ikje, poeti kërkon një bekim:
“çdo agim penelohet nga dyzetë
shenjtorët duke u lutur,
Dashuria jonë të bekohet në Sarandë me këta gurë.”
Referenca e Manastiri i 40
Shenjtorëve nuk është vetëm vendore. Ajo sjell një dimension të shenjtë sepse
emri I qytetit rrjedh pikërisht prej termit “40 shenjtorë”. Dashuria nuk është
më vetëm ndjenjë, por bekim, një akt që kërkon përjetësi në një botë që
rrëshqet.
6.Në fund, kjo poezi nuk është
thjesht për Sarandën. Është për atë çast kur njeriu e ndjen veten të plotë, kur
vendi dhe ndjenja bëhen një. Dhe kjo ndodh në vargje të thjeshta, të buta, që
nuk kërkojnë të bëjnë zhurmë, por të mbeten gjatë në shpirt, si një jehonë e
qetë:“valët pëshpërisin fjalë që vetëm
dashuria i di…” Ndoshta pikërisht këtu qëndron sekreti i kësaj poezie: ajo
nuk përshkruan Sarandën, por mënyrën se si një vend mund të bëhet ndjenjë e
përhershme brenda njeriut.
II-Mund të shtohet edhe një
shtresë tjetër leximi, më e brendshme, që lidhet me mënyrën si poeti e përfytyron
Sarandën jo vetëm si vend të dashurisë, por si një hapësirë kujtese dhe
përjetësimi.
1.Në këtë poezi, bukuria nuk
është e menjëhershme dhe kalimtare; ajo kërkon të fiksohet. Kjo duket qartë që
në nëntekstin e titullit dhe frymëzimit nga fotografitë e Sh. Hajno. Fotografia
është përpjekje për ta ndalur çastin, për ta shpëtuar nga rrjedha e kohës. Po
kështu edhe poezia e Terziut nuk shfaq thjesht Sarandën, por e “ruan” atë në një formë të brendshme, si
një imazh që nuk zbehet. Si fotografia, edhe poezia është një përpjekje
njerëzore kundër harresës- një mënyrë për t’i thënë kohës se jo çdo gjë duhet
të humbasë.
Kjo e bën poezinë të ketë një
dimension meditativ: ajo është një përpjekje për t’i rezistuar harresës.
Prandaj edhe vargu “e nëse koha ikën, si
vala që s’kthehet më kurrë” nuk është vetëm një konstatim, por një lloj
ankthi i butë, njerëzor. Koha ikën, por poeti kërkon një mënyrë për ta mbajtur
atë- përmes dashurisë, përmes kujtimit, përmes fjalës.
2.Një tjetër element që mund të
thellohet është raporti midis natyrës dhe njeriut si një bashkëjetesë
harmonike. Në shumë poezi bashkëkohore, natyra shpesh është sfond. Këtu ajo
është bashkëprotagoniste. Deti, pulëbardhat, lulet, flladi- të gjitha marrin
pjesë në ndjenjë. Kjo krijon një lloj “kozmike
të vogël”, ku çdo gjë është në marrëdhënie me çdo gjë. Nuk ka ndarje të
forta mes brendësisë dhe jashtësisë.
3.Edhe gjuha e poezisë meriton
një vëzhgim më të kujdesshëm. Ajo është e thjeshtë, por jo e varfër. Ka një
pastërti të qëllimshme, sikur poeti i shmang zbukurimet e tepërta për të
ruajtur një sinqeritet të drejtpërdrejtë. Kjo i jep vargut një ngrohtësi
njerëzore, një ton që nuk kërkon të impresionojë, por të komunikojë.
4.Një nuancë interesante është
edhe prania e një spiritualiteti të heshtur. Nuk kemi një religjiozitet të
shpallur, por një ndjesi bekimi që vjen natyrshëm. Vargu “çdo agim penelohet nga dyzetë shenjtorët duke u lutur” sjell një
lidhje mes tokësores dhe hyjnores, ku qyteti bëhet një vend i ndërmjetëm, një
hapësirë ku njeriu mund të ndiejë diçka më të madhe se vetja.
Në këtë këndvështrim, Saranda
shndërrohet në një metaforë të vetë jetës së bukur, por të brishtë. Një vend ku
gjithçka lulëzon, por edhe kalon. Dhe pikërisht kjo e bën poezinë të prekshme:
ajo nuk kërkon ta fshehë kalueshmërinë, por ta përqafojë atë. Dhe ndoshta për
këtë arsye Saranda në këtë poezi nuk është vetëm vend i dashurisë, por vendi ku
njeriu pajtohet me kalimin e kohës.
5.Mund të mbyllet analiza duke
theksuar se kjo poezi është një ftesë për të jetuar çastin me ndjenjë të plotë,
pa e rënduar atë me mendime të tepërta, por duke e lënë të ndriçojë vetë, si në
vargjet:
“fllad vere më bëhet buzëqeshja
jote në këtë kënd,
sytë m’i mbush me kaltërsi të pafundme që ndrit.”
Këtu qëndron edhe bukuria e saj e
madhe: në thjeshtësinë që arrin të bëhet thellësi.
Sarandë, prill 2026
Saranda
(Frymëzuar nga disa fotografi që publikoi shkrimtari
Shkëlqim Hajno)
Nën hije
lulesh, ku deti puth bregun lehtë,
Saranda rri
si perlë, në një zemër të fshehtë,
valët
pëshpërisin fjalë që vetëm dashuria i di,
e
pulëbardhat i çojnë larg, e larg pa kufi.
O perlë me
onde të bardha, ku hapat ngrihen këngë,
nën lule të
kuqe, ku hapësira është një sfidë,
fllad vere
më bëhet buzëqeshja jote në këtë kënd,
sytë m’i
mbush me kaltërsi të pafundme që ndrit.
Si degët që
përkulen, duke përqafuar qiellin lart,
dhe unë me
ty, shpirtin dua ta mbaj pranë e pranë,
në çdo
petale që bie, një premtim mbetet gjallë,
dashuria që
të ngjizet, si lulja e tillë e rrallë.
Prandaj rri
me mua, në këtë vend të pikturuar bukur,
e nëse koha
ikën, si vala që s’kthehet më kurrë,
çdo agim
penelohet nga dyzetë shenjtorët duke u lutur,
Dashuria
jonë të bekohet në Sarandë me këta gurë.
No comments:
Post a Comment