Timo Merkuri

 

LEXIMI NË DY KOHË I NJË POEZIE TË ODISE KOTES

Nga Timo Mërkuri

Poezia e Odise Kotes “Midis meje dhe teje…” vjen si një frymëmarrje e ngrohtë, si një kujtim fëminie që nuk do të fiket, edhe kur nuk arrijmë ta lexojmë dot deri në fund. Është nga ato poezi që nuk ngrihet mbi ngjarjen, por mbi ndjesinë; nuk tregon, por të prek. Në këtë poezi, fjala është e kursyer, përkundër heshtjes që flet gjatë. Dhe midis kësaj heshtjeje lëvizin varkat prej letre, si zemra të vogla fëmijësh, që kërkojnë një breg tjetër.

A - Kjo poezi nuk të fton ta kuptosh menjëherë, por të rrish pak pranë saj, si pranë një lumi në një mbasdite pranvere, kur uji flet më shumë se njeriu. Dhe ndërsa rri, fillon të ndjesh se kjo varkë e vogël prej letre nuk është vetëm një figurë poetike, por një copëz zemre e dërguar në rrjedhë, me shpresën e heshtur se diku, dikush, do ta presë.

1.Bota fëminore e varkave: ose pafajësia që dërgon mesazhe

Varkat prej letre janë imazhi më i ngrohtë i kësaj poezie. Ato mbartin një kujtesë të hershme, një lojë fëmijësh buzë ujit, ku një copë letre bëhet ëndërr dhe udhëtim dhe komunikim. Por këtu, ato nuk janë thjesht lojë fëminore, janë përpjekje për të folur, për të arritur dikë dhe për të shfaqur diçka, të pastër e të çiltër si fëminia, por të bukur si rinia.

Në këtë kuptim, varkat janë si duar të vogla që zgjaten në ujë. Kanë një pafajësi të brishtë, por edhe një këmbëngulje të heshtur. Dërgohen pa u lodhur, pa u siguruar nëse mbërrijnë, dhe pikërisht kjo i bën njerëzore.

“Nga bregu tjetër ti dërgon,

parreshtur dërgon,

(përse?) varka prej letre…”

Kjo pyetje “përse?” është nga ato pyetje që nuk kërkojnë përgjigje, por kurësesi nuk mund të rrijë pa u bërë, pse ajo është vetë zemra e poezisë. Sepse ndonjëherë ne dërgojmë mesazhe jo për të marrë përgjigje, por që të mos heshtim.

2. Simbolika e varkës ose fjala që nuk arrin të bëhet fjalë

Varka prej letre është edhe simbol i fjalës së shkruar, i mesazhit që niset, por nuk mbërrin i plotë. Ajo laget, shpërbëhet, humb formën, ashtu si ndjenjat që nuk thuhen dot deri në fund të plota e të qarta. Kur subjekti lirik arrin më në fund të kapë një varkë, ajo është tashmë e shformuar. Është si një kujtim i dëmtuar nga koha.

“Notova shpejt, po varka ishte krejt pa formë…

dhe shkronjat, ah ato që s’dalloheshin fare…”

Këtu poezia bëhet një dhimbje e butë: nuk është se mesazhi nuk ekziston, por ai nuk mund të lexohet më. Është si të mbash në duar një letër të lagur, ku boja është tretur bashkë me zemrën që e shkroi.

3.Lumi që ecën ose koha që nuk ndalet dhe nuk fal.

Lumi në këtë poezi nuk është vetëm hapësirë e ujëshsme, ai është kohë. Ai rrjedh dhe merr me vete gjithçka, nuk ndalet që të na mundësojë të lexojmë, të kuptojmë, të rikthehemi. Ka shumëçka nga lumi i Heraklitit; nuk “lahesh” dot dy here te ky lumë.

“ngjarjet, dramat, ujërat, rrjedhin

(as ndalen, as kthehen pas)”

Në këtë rrjedhë, varkat janë gjithmonë në rrezik. Ato përplasen, humbasin, zhduken. Por pavarësisht kësaj, ato megjithatë, vazhdojnë të dërgohen. Njësoj si një sfidë njerëzore ndaj një bote që nuk pret askënd.

4.Kujtesa dhe surrealja ose një botë që lëviz si ëndërr

Poezia shfaq një hapësirë të çuditshme, ku gjithçka duket si e parë përmes një perde ëndrre. Shkëmbinjtë bëhen “dekor teatri surrealist”, ndërsa një shkurre merr pamjen e “mjekrës së babazotit”. Këto figura nuk janë thjesht zbukurim, ato tregojnë se kjo botë nuk është reale në kuptimin e zakonshëm; është një botë e brendshme, e kujtesës dhe e ndjenjës. Aty gjithçka lëviz ndryshe. Edhe koha, edhe hapësira, edhe vetë fjala.

5. Psalmet e dashurisë: ndjenja si tekst i shenjtë

Në një moment të beftë, poezia ngrihet në një lartësi tjetër. Shkronjat e palexueshme krahasohen me psalme. Kjo është një nga pikat më të bukura të saj.

“më ngjanë me psalmet e mëdha.

Psalmet e dashurisë.”

Dashuria këtu nuk është thjesht ndjenjë, ajo bëhet diçka e shenjtë, por edhe e padeshifrueshme. Si një tekst që e ndiejmë, por nuk e kuptojmë plotësisht.

Kjo poezi është një udhëtim i heshtur midis dy brigjeve që nuk bashkohen. Është një përpjekje e pafund për të thënë diçka që gjithmonë mbetet në mes të rrugës. Dhe megjithatë, bukuria e saj qëndron pikërisht këtu: në këtë përpjekje.

Varkat vazhdojnë të nisen, edhe pse nuk dihet nëse mbërrijnë. Sepse ndoshta vetë nisja është kuptimi. “Nga bregu tjetër ti dërgon,/parreshtur dërgon…” Sikur do të thotë që ti dashuron, ti ende shpreson dhe ëndërron, pra ti jeton. Ndoshta njeriu nuk jeton për të mbërritur gjithmonë te tjetri, por për të mos reshtur së dërguari shenja drejt tij, qoftë edhe të brishta si një varkë letre që e di se do të tretet, por megjithatë niset.

Si për ta përmbledhur këtë lexim të parë, poeti sjell atë varg të vetëm, të qetë, por të thellë si vetë jeta: “Midis meje dhe teje – lumi.” Ky lumë nuk është vetëm ndarje. Ai është edhe ajo hapësirë ku lind dëshira për ta kapërcyer. Dhe pikërisht aty, mbi këtë rrjedhë që nuk ndalet, njeriu hedh urat e veta të padukshme: një shenjë, një kujtim, një varkë të vogël prej letre. Sepse ndoshta ajo që na mban gjallë nuk është mbërritja, por vetë përpjekja për të kaluar në anën tjetër, qoftë edhe me një varkë të vogël prej letre. Sepse varkat-letra gjithmon kanë qenë përcjellëse mesazhesh dashurie.

B -Ka ende diçka që mbetet pezull në këtë poezi, si një fije e hollë mjegulle mbi ujë, që nuk kapet me dorë, por të lag shpirtin. Dhe pikërisht aty, në atë të pathënën, poezia e Odise Kote hap një shtresë tjetër të vetes.

1.Heshtja si gjuhë më vete

Në këtë tekst poetik, fjala nuk është mjeti kryesor i komunikimit. Çuditërisht është  heshtja ajo që flet. Pyetjet që përsëriten nuk kërkojnë përgjigje, por thellojnë mungesën: “kujt ia dërgoje?” “ti kishe shkruar diçka?”

Këto nuk janë pyetje për tjetrin, as pyetje që presin përgjigje nga dikush, qoftë dhe nga lexuesi. Janë pyetje që subjekti ia bën vetes, në një përpjekje për të mbushur boshllëkun. Dhe kështu, poezia bëhet një dialog i brendshëm, një monolog që endet si një varkë pa busull.

2.Lëvizja si fat i njeriut

Në këtë poezi gjithçka lëviz: ujërat, varkat, kujtesa, madje edhe vetë kuptimi. Nuk ka qëndrueshmëri. Edhe kur diçka kapet, ajo tashmë është e ndryshuar.

Kjo e bën poezinë të ketë një frymë të lehtë tragjike, por jo të rëndë. Është një tragjizëm i qetë, si një dorë që rrëshqet ngadalë nga një dorë tjetër.

“varka ishte krejt pa formë…”

Këtu nuk kemi humbje të menjëhershme, por shpërbërje, dhe shpërbërja është gjithmonë më e dhimbshme, sepse ndodh ngadalë, pa zhurmë.

3.Marrëdhënia “unë - ti” ose një afërsi që nuk bëhet dot takim

Kjo poezi është e ndërtuar mbi një marrëdhënie që ekziston, por nuk realizohet plotësisht. “Unë” dhe “ti” janë të pranishëm, por gjithmonë të ndarë. Nuk ka konflikt mes tyre, nuk ka zënkë, as ndarje të shpallur. Ka vetëm një distancë të pashpjegueshme, që bëhet pjesë e qenies së tyre.

“Midis meje dhe teje - lumi.”

Ky varg nuk është vetëm një përfundim poezie, është një gjendje. Një gjendje që nuk ndryshon, por që pranohet me një qetësi të butë. Pa debat, pa konflikt, por me një dhimbje që shtrihet si një tis i hollë mbi vargjet.

4. Varka si një shpirt që udhëton

Në një lexim më të thellë, varka prej letre nuk është vetëm mesazh. Ajo bëhet vetë shpirti i njeriut. Një shpirt i lehtë, i brishtë, që lëviz mbi ujëra të mëdha dhe të panjohura. Nuk ka siguri, nuk ka hartë, por ka një shtysë të brendshme që e vë në lëvizje, si një thirrje e heshtur për të mos mbetur në vend.

“që vozisin, vozisin pandërprerë…

kush e di, në ç’lumenj, dete, oqeane të tjerë…”

Këtu poezia hapet. Del nga kufiri i një lumi dhe merr frymë në hapësira më të gjera. Varka nuk është më vetëm një përpjekje për të arritur tjetrin, por një gjendje e qenies që nuk pushon së kërkuari. Si të thoshte poeti se njeriu është vetë kjo lëvizje: i vogël, i brishtë, por i hedhur drejt pafundësisë.

5.Një poezi që nuk mbyllet

Ajo që e bën këtë poezi të qëndrojë gjatë në mendjen e lexuesist është fakti se ajo nuk mbyllet. Edhe pas vargut të fundit, diçka vazhdon të rrjedhë. Sepse lumi nuk ndalet, dhe bashkë me të, nuk ndalet as kjo përpjekje e heshtur për të arritur tjetrin.

Në këtë kuptim, poezia nuk është vetëm tekst, është një gjendje që të ndjek. Një ndjesi që të rikthehet, si një varkë që nuk e di nëse e ke dërguar apo e ke pritur.

6.Një fjalë e fundit, si një pëshpëritje

Ndoshta kjo poezi na mëson diçka shumë të thjeshtë dhe shumë njerëzore: se jo çdo mesazh arrin, jo çdo ndjenjë lexohet, jo çdo afërsi bëhet takim. Por megjithatë, ne vazhdojmë të dërgojmë varka-letra, shpresa për të arrirë. “Nga bregu tjetër ti dërgon,/ parreshtur dërgon…”

Dhe ndoshta, në këtë këmbëngulje të butë, qëndron vetë bukuria e njeriut.

Sarandë, prill 2026

 

 

 

 

 

Midis meje dhe teje …

Nga bregu matanë ti nisje varka prej letre,

kujt ia dërgoje?

 

Nuk e mësova dot çfarë shkruaje

në trupin e tyre, nëse shkruaje,

pasi ngjarjet, dramat, ujërat, rrjedhin

me shpejtësi,

(as ndalen, as kthehen pas)

përplasen në shkëmbinj,

që ngjajnë me dekor teatri surrealist.

 

Veç një ditë,

një ditë, njëra prej varkave ngeci

në shkurren si mjekra e dendur,

përhitur, venitur,

e babazotit që bridhte i vetëm,

si të thyente një rregull, 

në lëndinat e kujtesës së humbur.

 

Notova shpejt, po varka ishte krejt pa formë,

(si kishin lotuar ëndrrat e fshehta aq shumë?)

dhe shkronjat, ah ato që s’dalloheshin fare,

ngatëroheshin si rebus,

(ti kishe shkruar diçka?)

më ngjanë me psalmet e mëdha.

Psalmet e dashurisë.

 

Nga bregu tjetër ti dërgon,

parreshtur dërgon,

(përse?) varka prej letre,

që vozisin, vozisin pandërprerë,

kush e di, në ç'lumenj, dete, oqeane të tjerë,

pasi ujërat nuk i zë kurrë gjumi.

 

Midis meje dhe teje - lumi.